photo
1/6Dariusz Misiejuk

1/6Walka ze społeczeństwem

Komuniści przejmując w lipcu 1944 r. de facto władzę w Polsce zdawali sobie sprawę, iż bez silnego aparatu terroru nie będą w stanie zapanować nad społeczeństwem polskim i narzucić mu swych rządów. Dlatego też w stosunkowo krótkim czasie na przejmowanych od Armii Czerwonej terenach powstawały urzędy bezpieczeństwa oraz komendy Milicji Obywatelskiej. Grupy operacyjne UB i MO wysłano na Dolny Śląsk już w połowie kwietnia 1945 r., kiedy trwały jeszcze walki we Wrocławiu.

W połowie kwietnia 1945 r. na Dolny Śląsk wysłano 550 funkcjonariuszy z zadaniem organizacji terenowych struktur MO. Pod koniec kwietnia 1945 r. wysłano w teren grupy operacyjne, które zorganizowały komendy powiatowe MO w Sycowie, Oleśnicy, Oławie, Namysłowie, Miliczu i Brzegu. Do połowy maja 1945 r. zorganizowano kolejne komendy MO w Wołowie, Środzie Śląskiej, Górze Śląskiej, Lubinie, Legnicy, Żaganiu, Dzierżoniowie, Strzelinie, Ząbkowicach, Kłodzku, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze i Wałbrzychu. Odprawa przed posterunkiem MO, lata 40. XX w.IPN Wrocław

photo

Parliamentary elections on 19 January
1947 were forged at every level of
electoral commissions. The election
campaign took place in the atmosphere
of repression and terror. There were
agitations to openly vote for list
number 3, meaning the Democratic Bloc,
as the communists called themselves.
Those who were opposed were arrested
and underwent numerous oppressions.
The elections turned into a manifestation
of force and lack of punishment for the
communists in Poland. A line at the
polls, 1947.

photo

2/6Funkcjonariusze KWMO oraz WUBP we Wrocławiu...

...odegrali decydującą rolę w procesie „utrwalania” władzy ludowej, szczególnie przy likwidacji dolnośląskich struktur Polskiego Stronnictwa Ludowego, jedynej formacji politycznej, która mogła stanowić rzeczywiste zagrożenie dla hegemonii PPR w kraju. Służby te aktywnie uczestniczyły w fałszowaniu rzeczywistych wyników referendum z 30 czerwca 1946 r. oraz wyborów do Sejmu Ustawodawczego 19 stycznia 1947 r.

Faustyn Grzybowski (1913–1999), płk UB. W latach 1935–1938 oraz 1941–1943 w Armii Czerwonej, od 1943 r. w Wojsku Polskim. Absolwent specjalnego kursu NKWD w Kujbyszewie dla kadry aparatu bezpieczeństwa w Polsce. W latach 1945–1948 szef WUBP we Wrocławiu, następnie na stanowiskach kierowniczych w MBP. IPN Wrocław

photo

Aleksander Warecki (1915-1986), a
colonel and a judge. In the years
1947-1948, he was the head of the Court
Martial in Wrocław. He was head of the
judges who on 10 September 1948 tried
eight members of the Board of the Lower
Silesian Division of the Freedom and
Independence Association, three of
whom were sentenced to death: Ludwik
Marszałek, Władysław Cisek and
Stanisław Dyda. In October 1950 as head
of the Court Martial in Warsaw and
chairman of judges, he sentenced to
death seven members of the Fourth
Executive Board of the Freedom and
Independence Association, including
£ukasz Ciepliński and Adam Lazarowicz.

photo

Antoni Lachowicz (born in 1912), a colonel
and prosecutor. In the years 1946-1948,
he was head of the Military District
Prosecutor's Office in Wrocław. In 1956
he moved to the USSR.

photo

2/6Jednym z wielu środków represji w powojennej rzeczywistości politycznej...

...stały się nowe przepisy prawne wprowadzone w życie mocą dekretów PKWN szczególnie mały kodeks karny oraz Kodeks Karny Wojska Polskiego, który umożliwiał sądom wojskowym sądzenie cywilów oskarżonych o zbrodnie stanu. Wojskowy Sąd Rejonowy we Wrocławiu należał do jednego z bardziej opresyjnych sądów wojskowych w kraju. Wielu członków podziemia niepodległościowego, którzy byli sądzeni przez WSR we Wrocławiu, otrzymało najwyższy wymiar kary.

Prace nad powstaniem konstytucji PRL nadzorował Stalin. Poprawki naniesioneprzez niego były tłumaczone na język polski przez Bolesława Bieruta, który przygotował ostateczną wersję konstytucji w języku polskim. Konstytucja opierała się na wzorcach sowieckich ustanawiając Polskę krajem „demokracji ludowej”, w którym kierownicza rola należy do ludu pracującego miast i wsi; zniknął trójpodział władzy, ustanawiając Sejm jako najwyższy organ nad pozostałymi organami państwowymi. dokument, Projekt konstytucji PRL w języku rosyjskim z naniesionymi poprawkami Józefa Stalina. AAN

4/6Dolny Śląsk stał się bowiem obszarem, na którym spontanicznie odradzały się konspiracyjne struktury...

photo

AK-„NIE”-WiN, powstał tu Eksterytorialny Okręg Lwowski AK-WiN, Okręg Wileński AK oraz Eksterytorialny Okręg Tarnopolski AK-WiN. Od drugiej połowy 1947 r. formacje podziemia niepodległościowego stały się jednak obiektem szczególnego zainteresowania aparatu bezpieczeństwa. W grudniu 1947 r. aresztowano Ludwika Marszałka, Władysława Ciska i Stanisława Dydę co doprowadziło do rozbicia Okręgu Wrocław WiN. W ramach tzw. „Akcji X” wymierzonej przeciwko członkom Wileńskiego Okręgu AK aresztowano 26 czerwca 1948 r. ppłk Antoniego Olechnowicza.

Ludwik Marszałek (1912–1948), mjr WP, ps. Zbroja, komendant dębickiego obwodu Armii Krajowej. Organizował podziemie antykomunistyczne na Rzeszowszczyźnie, a później na Dolnym Śląsku. W marcu 1947 r. stanął na czele wrocławskiego okręgu WiN. Po aresztowaniu 13 grudnia 1947 r. skazany na karę śmierci przez WSR we Wrocławiu, wyrok wykonano 27 XI 1948 r. IPN Wrocław

5/6W roku 1949 po utworzeniu ZMP rozpoczął się proces unifikacji organizacji młodzieżowych i likwidacji wolnego harcerstwa.

photo

Działania te spotkały się z zdecydowanym sprzeciwem młodzieży. W ten sposób narodziła się tzw. druga konspiracja. Młodzi ludzie jawnie kontestowali istniejącą rzeczywistość. Rok 1949 to również początek niezwykle ostrej konfrontacji władz państwowych z Kościołem katolickim. Na Ziemiach Zachodnich usunięto administratorów apostolskich wprowadzając na ich miejsce wikariuszy kapitulnych. We Wrocławiu usunięto ze stanowiska ks. Karola Milika, wprowadzając uległego władzom kanonika Lagosza. Śmierć Józefa Stalina w marcu 1953 r. nie doprowadziła do złagodzenia polityki władz państwowych wobec przedstawicieli Kościoła katolickiego. Wkrótce bowiem władze przystąpiły do realizacji akcji X-2 tj. usunięcia z „Ziem Odzyskanych” niektórych żeńskich zgromadzeń zakonnych. Przesiedlone zakonnice mogły powrócić do swych domów dopiero po październiku 1956 r.

Anatol Sawicki (1897–1948), ppłk WP, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r., oficer sztabu Podlaskiej brygady Kawalerii w kampanii wrześniowej 1939 r., w latach 1943–1944 komendant Okręgu Lwów „NIE”/WiN, organizator Eksterytorialnego Okręgu Lwowskiego AK-WiN na Dolnym Śląsku; aresztowany w marcu 1948 r., zakatowany przez funkcjonariuszy WUBP we Wrocławiu w trakcie przesłuchania 8 VIII 1948 r. IPN Wrocław

photo

Władysław Cisek (1921-1948), head of the
Information Division of the Freedom and
Independence Wrocław Group, arrested
on 15 December 1947 by the Voivodship
Office of Public Security in Wrocław,
sentenced to death by Court Martial in
Wrocław on 10 August 1948, he was
executed in prison at Kleczkowska Street
on 27 November 1948.

photo

Stanisław Dydo (1922-1948),
communications manager, and later
organizational manager of the Wroc≥aw
Group of Liberty and Independence,
sentenced to death by Court Martial in
Wrocław on 10 August 1948, Bolesław
Bierut did not pardon him and Dydo was
executed in prison at Kleczkowska Street
on 27 November 1948.

photo

Report on the execution of Stanisław
Dydo, document, Wrocław, 27 November 1948.

photo

6/6PSL w opozycji

Tymczasowy Wojewódzki Zarząd PSL we Wrocławiu powstał 12 listopada 1945 r., a jego prezesem został Władysław Ryś. W styczniu 1946 r. prezesem Zarządu Wojewódzkiego PSL wybrano kuratora Okręgu Szkolnego we Wrocławiu Jana Dębkiego. W styczniu 1946 r. w Warszawie odbywał się Kongres PSL, w trakcie którego uchwalono program partii oraz jej statut. PSL opowiadał się za wprowadzeniem trójpodziału władzy, demokracją parlamentarną, rozbudową samorządów, wolnością słowa, prasy i zrzeszeń oraz wycofaniem wojsk sowieckich z Polski.

Plakat, „50 lat pracy i walki o Polskę Ludową Polskie Stronnictwo Ludowe” powstał z okazji zwołania Kongresu PSL, który odbył się w Warszawie w dniach 19-21 stycznia 1946 r., zbiory prywatne Dariusz Misiejuk.

Dowiedz się więcej

Zaplanuj wizytę

Bilety od 5,00 zł Cennik, godziny otwarcia, adres

next-section