26 września: Mieszkać w KDM… Kto by nie chciał…

Pierwsza kompleksowa inwestycja mieszkaniowa w powojennym Wrocławiu przez długi czas pozostawała też największym zespołem mieszkalno-biurowym powstałym po 1945 roku. Była wyznacznikiem nowoczesnego Wrocławia – z jasnymi mieszkaniami, które mieli zasiedlić przodownicy pracy, oraz bogatym zapleczem usługowo-handlowym. Jej budową podobno interesował się ówczesny prezydent Bolesław Bierut. O czym mowa? Oczywiście o Kościuszkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, czyli popularnym KDM przy placu Tadeusza Kościuszki. 26 września 1955 r., czyli dokładnie 65 lat temu, specjalna komisja przystąpiła do odbioru technicznego mieszkań w pierwszym wzniesionym budynku.


W 1953 r. podjęto we Wrocławiu decyzję, że nowe budynki, które nie są rekonstrukcją zniszczonych zabytków, będą wznoszone przy ul. Świdnickiej. Zgodnie z tym założeniem przystąpiono do realizacji zespołów mieszkaniowych. Pierwszy wybudowano przy ówczesnym placu Młodzieżowym (ob. odcinek ul. Świdnickiej od Rynku do ul. Kazimierza Wielkiego), a drugi już poza ścisłym centrum staromiejskim, w miejscu dawnej przedwojennej zabudowy, na pl. Tadeusza Kościuszki, odcinku ul. Świdnickiej i ul. marsz. J. Piłsudskiego – w prestiżowej lokalizacji wokół placu wytyczonego w 1807 r. przez francuskiego oficera Bleina.

Do realizacji tego zadania powołano zespół architektów pod kierownictwem Romana Tunikowskiego. Pozostałymi członkami zespołu byli: Leszek Andron, Leopold Baranowicz, Edmund Frąckiewicz, Stanisław Knysz, Witold Lipiński i Zenon Prętczyński.


Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa w 1956 r., fot. zbiory Michała Karczmarka


Budowę rozpoczęto w 1954 r. w miejscu wyburzonych ruin po przedwojennej zabudowie. Jedynymi budynkami, które ocalały i zostały wkomponowane w cały zespół, jednocześnie stając się wyznacznikiem wysokości nowej zabudowy, były hotel SAVOY i dawna siedziba filii Banku Drezdeńskiego. Budynki wznoszono z cegły, w części pozyskanej z rozbieranych poniemieckich kamienic, a jedynie stropy wykonano z elementów prefabrykowanych. Prace rozpoczęto od narożnika północno-wschodniego (pl. T. Kościuszki 21, 23), następnie realizowano narożnik północno-zachodni (pl. T. Kościuszki 1–4), zachodni odcinek przy ul. Świdnickiej (43–51) z podcieniami, wschodni odcinek przy ul. Świdnickiej (42–50) z podcieniami, wschodni przy ul. Piłsudskiego (60–64), narożnik placu z ul. T. Kościuszki, aż wreszcie w zachodniej części ul. Piłsudskiego budynek nr 54. Tempo budowy było bardzo szybkie i wynikało z nacisków politycznych. Pięciokondygnacyjne domy dla około czterech tysięcy mieszkańców zaczęto sukcesywnie odbierać zaledwie rok po rozpoczęciu prac, czyli pod koniec września 1955 r., a cały zespół mieszkalny ukończono w dwa lata. Na tle ówczesnych inwestycji zabudowania KDM imponowały elegancją, funkcjonalnością i rozbudowanym zapleczem handlowo-usługowym. Wzorowana na zrealizowanej wcześniej w Warszawie Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej nacechowana została jednak większą dbałością o właściwe proporcje przestrzenne i oszczędniejszy detal. Dolne kondygnacje były boniowane, natomiast wyższe z szachownicowo ułożonymi balkonami otynkowano na gładko. Spadziste dachy urozmaicono owalnymi lukarnami. W latach 60. elegancji dodawały umieszczone licznie na elewacjach i dachach neony. Do dziś przetrwały jedynie dwa z nich – KDM i Ubezpiecz mieszkanie w PZU. Niestety, oba nieświecące.

W 1994 r. Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa została wpisana do rejestru zabytków.

dr Krzysztof Popiński
historyk
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Michał Karczmarek
licencjonowany przewodnik miejski
Via Vratislavia