24 października: Kolejowy, więc tylko dla kolejarzy?

Niegdyś był nowoczesnym szpitalem żydowskim otwartym w 1903 roku. Po II wojnie światowej sukcesywnie popadał w ruinę, aż wreszcie w latach 60. XX wieku został odbudowany z funduszy Polskich Kolei Państwowych i uruchomiony jako szpital resortowy. O czym mowa? O otwartym 24 października 1970 roku Okręgowym Szpitalu Kolejowym przy ul. Wiśniowej we Wrocławiu. Jakie były jego początki? Czy w jego siedzibie zawsze był szpital?

Okręgowy Szpital Kolejowy przy al. Wiśniowej 36 oddano do użytku 24 października 1970 roku. Prace remontowe i adaptacyjne zniszczonych budynków przeprowadzono dopiero u schyłku lat 60. XX wieku. Placówka została odbudowana z funduszy PKP pochodzących z dobrowolnych, jak to wówczas określano, składek pracowników kolei, dlatego też funkcjonowała jako jednostka resortowa. Twórcą Okręgowego Szpitala Kolejowego był lek. med. Stanisław Matys, a pierwszym dyrektorem Józef Andrzej Ochlewski. Przez ponad 25 lat był szpitalem służącym wyłącznie kolejarzom, wysoki standard leczenia oraz samej placówki przyciągał jednak licznych pacjentów. Dostać się do niego bez tzw. znajomości było bardzo trudno. Po transformacji politycznej i gospodarczej ranga szpitala systematycznie malała. Początkiem końca tej zasłużonej placówki było przejęcie jej przez Urząd Marszałkowski i włączenie w 2009 roku do struktur Dolnośląskiego Szpitala Specjalistycznego im. T. Marciniaka (od 29 października 2009 roku). Na przełomie 2014 i 2015 roku oddziały i pacjentów przeniesiono do nowoczesnego obiektu przy ul. gen. Augusta Emila Fieldorfa 2, a budynki przeznaczono do sprzedaży. Opuszczone przez ponad dwa lata czekały na nabywcę. W tym czasie, na szczęście, cały zespół poszpitalny został wpisany na listę zabytków i objęty ochroną konserwatorską. Obecnie zgodnie z deklaracjami właściciela w budynkach mają powstać biura i mieszkania.


Ulica Sudecka, widok od al. Wiśniowej w kierunku pl. Powstańców Śląskich. Po prawej zniszczony dawny szpital żydowski (po wojnie kolejowy). Fot. Krystyna Gorazdowska / zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia za: www.polska-org.pl


Najstarsza część szpitala z 1903 roku w widoku w kierunku północnym (u góry) i południowym (u dołu). Fot. Marcin Bradke / Centrum Historii Zajezdnia


Po lewej: wejście do najstarszej części szpitala z 1903 roku od ul. Sudeckiej. W kartuszu po lewej stronie inicjały architektów: Richarda i Paula Ehrlichów. Fot. Marcin Bradke / Centrum Historii Zajezdnia
Po prawej: powojenne główne wejście do szpitala od ul. Wiśniowej. Fot. Marcin Bradke / Centrum Historii Zajezdnia


Początki historii szpitala sięgają końca XIX wieku. Znajdujący się przy dzisiejszej ul. św. Antoniego służący dotychczas członkom gminy żydowskiej lazaret ze względu na ciasnotę i brak odpowiednich warunków do leczenia wymagał pilnego zastąpienia nowoczesną placówką. Podjęto zatem 2 lipca 1897 roku decyzję o zakupie działki na południu miasta między dzisiejszymi ulicami Sudecką i Sztabową. Cały teren, wraz z dokupionymi w późniejszym okresie działkami, miał ponad 2 hektary powierzchni i kosztował w sumie 250 000 marek. W grudniu 1898 roku rozpisano konkurs architektoniczny na projekt szpitala, który jednogłośnie zwyciężył berliński architekt Herold. W komisji konkursowej zasiadali m.in. Richard Plüdemann – Miejski Radca Budowlany, profesor Jan Mikulicz-Radecki – światowej sławy chirurg i Eduard Sachs – przewodniczący Żydowskiego Towarzystwa Szpitalno-Pogrzebowego we Wrocławiu. Budowę rozpoczęto w marcu 1901 roku pod nadzorem wrocławskich architektów Richarda i Paula Ehrlichów, a zakończono 23 kwietnia 1903 roku, kiedy to uroczyście otwarto placówkę. Niezwykle ciekawy był sposób finansowania inwestycji, która zamknęła się kwotą 1 650 000 marek. Podobnie jak 70 lat później większość funduszy (ponad połowa) pochodziła od drobnych darczyńców, pozostałą część wpłacili wrocławscy przemysłowcy i bankierzy. Gdy otwierano szpital, liczba łóżek wynosiła 120, w 1914 roku – 250, a w 1939 roku po zarekwirowaniu placówki przez władze hitlerowskie szpital oferował 380 miejsc. W czasie toczonych w południowych dzielnicach miasta pod koniec lutego 1945 roku walk o Festung Breslau budynki szpitala zostały w znacznym stopniu zniszczone.


Michał Karczmarek
licencjonowany przewodnik miejski
Via Vratislavia

dr Krzysztof Popiński
historyk
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu