19 października: Bursa dla polskich studentów w Breslau

Choć sama nie przetrwała II wojny światowej, to pamięć o niej i o tym, czego była świadkiem, dotrwała do czasów współczesnych. Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Wrocławia oraz Uniwersytetu Wrocławskiego dnia 19 października 2000 roku na kamienicy, która niegdyś z nią sąsiadowała, odsłonięto pamiątkową tablicę. Polska Bursa Akademicka przy Tauentzienstrasse, czyli dzisiejszej ul. Tadeusza Kościuszki. Kiedy powstała? Kto w niej mieszkał? Jakie polskie instytucje miały w niej swoją siedzibę?

O Polskiej Bursie Akademickiej mieszczącej się przy Tauentzienstrasse 90 wiadomo, niestety, niewiele. Zorganizowano ją w budynku, który był własnością polskich organizacji, a który kupiono za pieniądze z odszkodowania po zburzonym w 1920 r. przez niemieckie bojówki nacjonalistyczne budynku przy Neue Gasse (ul. Nowa). Bursa powstała w 1933 r., a uroczyście otwarto ją 27 stycznia 1934 r. Posiadała swój samorząd i administratora-kierownika, którym był znany polonijny działacz Władysław Wardzyński. Bursa była mieszkaniem dla blisko dwudziestu studentów Polaków i Serbołużyczan, którym miejsca przydzielał m.in. Związek Akademików Polaków w Niemczech. Jak informował „Leksykon Polactwa w Niemczech” wydany w 1939 r., Polska Bursa Akademicka zajmowała osiem pokoi na drugim piętrze.


Fot. 1. Kamienica przy Tauentzienstrasse 90 mieszcząca na drugim
piętrze Polską Bursę Akademicką, fot. za: „Szkice z dziejów Polonii
Wrocławskiej”, Wrocław 1960



Jednym z mieszkańców Bursy był Adolf Warzok (1915–1997), który w 1937 r. rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie we Wrocławiu. Od 1926 r. działał w Związku Harcerstwa Polskiego na terenie Niemiec, a od chwili podjęcia studiów należał do Związku Akademików Polaków w Niemczech i Związku Polaków w Niemczech. Jak Adolf Warzok wspominał swój pierwszy dzień w Bursie? „Zapukałem zatem – w któryś pochmurny wieczór październikowy – w bramę Bursy […]. Otworzył mi, trochę przestraszonemu i z lekka zagubionemu w takim wielkim mieście kandydatowi »na fuksa«, kierownik i opiekun Bursy, pan Władysław Wardzyński. Dwa piętra w górę i znalazłem się wśród siedemnastu nowych kolegów. Niektórych już znałem, resztę poznałem szybko przy obowiązującym piwku »u Fryca«, którego knajpa znajdowała się w piwnicach domu stojącego obok naszej Bursy”.

W kamienicy mieszczącej na drugim piętrze Bursę znajdowała się także redakcja dwóch pism wydawanych przez Związek Polaków w Niemczech: „Młody Polak w Niemczech” i „Mały Polak w Niemczech”.

Bursa działała zaledwie pięć i pół roku. W wakacje 1939 r. była regularnie poddawana rewizjom, aż ostatecznie zamknięto ją pod koniec sierpnia. Podobnie postąpiono z istniejącym od 1928 roku Domem Polskim, stanowiącym ośrodek, w którym koncentrowało się polskie życie naukowe i kulturalne. Pierwsza jego siedziba przy Heinrichstrasse 21/23 (ob. ul. Henryka Brodatego) została zburzona jeszcze w 1938 r., a drugą, przy Schweidnitzer Stadtgraben 16A (ob. Podwale, dziś budynek nie istnieje), najpierw spenetrowano, a później – kilka dni przed wybuchem wojny – zamknięto i opieczętowano.


Fot. Pamiątkowa tablica na kamienicy przy ul. Kościuszki 88
w dniu jej odsłonięcia, 19 października 2000 r., fot. zbiory
Towarzystwa Miłośników Wrocławia


Kamienica mieszcząca Polską Bursę Akademicką została zniszczona podczas działań wojennych, a następnie rozebrana. Nie zapomniało jednak o niej Towarzystwo Miłośników Wrocławia ani Uniwersytet Wrocławski, które ufundowały pamiątkową tablicę. Zawisła ona przy ul. Kościuszki 88, na sąsiadującej niegdyś z Bursą kamienicy, a uroczystego odsłonięcia dokonano 19 października 2000 r.

Kamilla Jasińska
p.o. kierownika Działu Redakcja
Centrum Historii Zajezdnia