17 października: „Pionier. Dziennik Dolno-Śląski”

Dnia 17 października 1945 roku redakcja pierwszego na Dolnym Śląsku powojennego dziennika przeniosła się do Wrocławia. Od sierpnia 1945 roku „Pionier. Dziennik Dolno-Śląski” wychodził w Legnicy, ale po przygotowaniu odpowiedniej infrastruktury możliwe było przeniesienie całej redakcji do nowej stolicy regionu. Wkrótce też zmienił tytuł na „Słowo Polskie” ‒ popularne wśród czytelników wielu następnych generacji.

W sierpniu 1945 roku po raz pierwszy ukazał się drukiem „Pionier. Dziennik Dolno-Śląski” powojenny dziennik regionalny. Ze względu na zrujnowanie wrocławskich drukarni oraz brak dogodnej dla dziennikarzy bazy lokalowej w stolicy Dolnego Śląska gazetę wydawano na początku w Legnicy przy ówczesnej ul. Długiej. Nie bez znaczenia było, że w mieście nad Kaczawą miał wówczas swoją siedzibę również pełnomocnik rządu na administracyjny Okręg Dolny Śląsk, co oznaczało, że redakcja będzie najbliżej najważniejszych informacji w regionie.

Do druku wykorzystywano maszyny pozostałe po „Liegnitzer Tageblatt”, niemieckim dzienniku wydawanym jeszcze w styczniu 1945 roku. Przed uruchomieniem sprzęt należało jednak najpierw odzyskać z rąk Armii Czerwonej, która po zajęciu Legnicy w pierwszych dniach lutego 1945 roku zdążyła go zdemontować i wywieźć za miasto. „W całym mieście [...] nie znaleźliśmy ani jednej ocalałej maszyny. [...] Porozjeżdzaliśmy się do Dzierżoniowa, Jawora, Niemczy... I tam dopiero znaleźliśmy to, co było nam potrzebne. Maszyny, czcionki poniemieckie, częściowo nawet z polskimi akcentami. A co najważniejsze: papier gazetowy w rolach i belach” – wspominał jeden z drukarzy.

Dnia 17 października 1945 roku redakcja przeniosła się do Wrocławia do siedziby przy ul. Krupniczej. Co ciekawe, w ekipie Stanisława Piaskowskiego ani Bolesława Drobnera nie było żadnego dziennikarza. Co prawda z pierwszym prezydentem do miasta przyjechał wówczas Mieczysław Wionczek, był on jednak raczej osobistym asystentem prasowym Drobnera oraz korespondentem „Przekroju”. To on w numerze 3/45 „Przekroju”, opisując nastroje w mieście i język „ludzi czasów Chrobrych, Krzywoustych i Łokietków”, napisał we wzniosłym stylu: „Wiosna wrocławska roku czterdziestego piątego jest wiosną sprawiedliwości”.

Ostatecznie jednak „Pioniera” zaczęli wydawać dziennikarze, którzy przybyli na Dolny Śląsk z mandatem łódzkiego oddziału Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” założonej kilka miesięcy wcześniej w Lublinie z inicjatywy Jerzego Borejszy.

Redaktorem naczelnym „Pioniera” był Jerzy Drewnowski. Zespół dziennikarzy liczył kilkadziesiąt osób skupionych w trzech oddziałach: w Legnicy oraz we Wrocławiu i Jeleniej Górze. Te dwie ostatnie placówki powstały we wrześniu 1945 roku.

W Legnicy wydano 43 numery „Pioniera”, prawdopodobnie na początku każdy numer miał trzy tysiące nakładu. Stopniowo zwiększano go, aby pod koniec 1945 roku osiągnąć 17 tysięcy. Ale to już we Wrocławiu. Ostatni wydany w mieście nad Kaczawą numer pisma nosił datę 15 października 1945 roku. Kolejny, 44 numer zredagowano już w siedzibie przy ul. Krupniczej we Wrocławiu. Legnickiej drukarni nie zlikwidowano, część maszyn trafiła co prawda do Wrocławia, ale pozostałe wykorzystywano do publikacji druków urzędowych.

Dziennik cieszył się sporym zaintreresowaniem Wrocławian. Był redagowany w jasny i przystępny sposób, chociaż rzadko zamieszczano zdjęcia. Miał również stały układ: wiadomości polityczne zamieszczano na pierwszej i drugiej stronie. Trzecią zajmowała publicystyka. Na czwartej przeznaczono miejsce na informacje o tematyce regionalnej. Dziennikarze pisali o sporcie, kulturze, ale również o sądach i prokuraturze, jeżeli oczywiście mieli dostęp do informacji. Wydaje się jednak, że dla Wrocławian równie ważne były teksty typu: „Salon mody »Czar«, Wrocław ul. Mickiewicza 30 (dojazd autobusem i tramwajem nr 1), wykonuje wszelkie prace z zakresu krawiectwa damskiego” czy: „Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych Wrocław ogłasza przetarg nieograniczony na odbudowę mostu kolejowego nad Odrą linii obwodowej Wrocław Główny – Wrocław Nadodrze” – ogłoszenie to ukazało się w „Pionierze” 8 listopada 1945 roku.

W sierpniu 1946 roku nowym redaktorem naczelnym redakcji „Pioniera” został Teofil Witek. Dwa miesiące później redakcja przeprowadziła wśród czytelników ankietę dotyczącą zmiany tytułu dziennika. Wygrało „Słowo Polskie”. Gazeta o takim samym tytule wychodziła we Lwowie nieprzerwanie (w czasie wojny w warunkach konspiracyjnych) od 1895 do sierpnia 1946 roku i ta zbieżność tytułów wydaje się nieprzypadkowa. Pierwszy numer „Słowa Polskiego” we Wrocławiu ukazał się 1 listopada 1946 roku.

dr Joanna Hytrek-Hryciuk
historyczka
History in progress