15 października: Lignica ‒ stolica Dolnego Śląska

Choć od momentu objęcia polską administracją terenu Dolnego Śląska było jasne, że to Wrocław będzie stolicą regionu, władze wojewódzkie nie mogły znaleźć w nim dla siebie miejsca. Morze ruin uniemożliwiało funkcjonowanie władz, zrujnowane miasto było również fatalną reklamą dla propagandy Ziem Odzyskanych. Początkowo władze wojewódzkie rozlokowały się więc w Trzebnicy. Ostatecznie jednak 8 czerwca 1945 roku przeniosły się do Legnicy, gdzie funkcjonowały przez klika kolejnych miesięcy. Miasto nad Kaczawą stało się więc do 15 października 1945 roku nieformalną stolicą regionu, tutaj powstawały też pierwsze dokumenty podpisywane przez ówczesnego wojewodę Stanisława Piaskowskiego.

Okręg Administracyjny Dolny Śląsk

Decyzję o zorganizowaniu na trenie Dolnego Śląska polskiego okręgu administracyjnego Tymczasowy Rząd Rzeczpospolitej Polskiej podjął w marcu 1945 roku. Na czele okręgu, który później zostanie przemianowany na województwo, miał stanąć pełnomocnik rządu. Do jego zadań należało przede wszystkim zorganizowanie polskiej administracji oraz życia w regionie dla polskich osadników.

Dnia 29 marca 1945 roku, decyzją polskich władz, został nim Stanisław Piaskowski. Piaskowski pochodził z Mazowsza, z okolic Grójca. Urodził się w 1901 roku w Żelechowie. Kształcił się we Lwowie, gdzie ostatecznie uzyskał prawo wykonywania zawodu prawnika. Do 1937 roku był działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej, w 1944 roku objął urząd wojewody kieleckiego, rok później został mianowany na stanowisko pełnomocnika rządu RP na Okręg Dolnego Śląska. Funkcję wojewody sprawował do 1949 roku.


Lignica

Legnica została zajęta już w pierwszej dekadzie lutego 1945 roku. Pomimo zniszczeń, których dopuszczali się żołnierze Amii Czerwonej stacjonujący w mieście, miasto dysponowało dostępną infrastrukturą. Było również ważnym, niezniszczonym węzłem kolejowym.

Do 15 października 1945 roku wszystkie podpisywane przez wojewodę Stanisława Piaskowskiego dokumenty powstaną w Legnicy – a właściwie w Lignicy – jak wówczas pisano. Będą one dotyczyły głównie organizacji życia we wszystkich 64 okręgach w tym 12 okręgach miejskich, a także kwestii ogólnych, takich jak polonizacja krajobrazu czy wydany przez

Piaskowskiego 31 lipca 1945 roku zakaz wywozu ruchomości, inwentarza żywego oraz żywności z regionu. Było to związane z rosnącym szabrownictwem, z którym nie radziła sobie ani Milicja Obywatelska, ani nawet... Wojska radzieckie.

Razem z władzami wojewódzkimi do miasta przeniosło się życie polityczne i kulturalne. Powstały tu pierwsze komórki Polskiej Partii Socjalistycznej i Polskiej Partii Robotniczej, w sierpniu 1945 roku odbył się zjazd organizacyjny Stronnictwa Ludowego z udziałem premiera Stanisława Mikołajczyka oraz zebranie członków Stronnictwa Demokratycznego. Do Legnicy przeniosła się również lokalna prasa. Do października 1945 roku to właśnie tu był wydawany „Pionier”, późniejsze „Słowo Polskie”. Ze Wschowy do Legnicy przeniesiono również drugi oddział wojewódzki Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Pierwszy pozostawał we Wrocławiu. W Legnicy rozlokowano także przedstawicieli Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów. Miejsce dla funkcjonariuszy znalazł również przeniesiony chwilowo z Wrocławia Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Nic więc dziwnego, że we lwowskim „Czerwonym Sztandarze” pisano nawet: „A cały Śląsk Dolny? Stolica jego Lignica...”.

Warunki pracy urzędników z pewnością nie były jednak komfortowe. Wszelkie władze, zarówno miejskie, jak i wojewódzkie, musiały się stale liczyć z obecnością w mieście nad Kaczawą czerwonoarmistów, którzy chętnie wprowadzali w mieście swoje porządki. Dotyczyło to nie tylko przesiedlania ludności z miejsca na miejsce, ale również niepodzielnej władzy nad środkami komunalnymi. Pierwszy prezydent Legnicy, Karol Myrek, jeszcze w grudniu 1945 roku mówił: „Kto jest głównym zarządcą w Lignicy? Myśmy przejęli elektrownię, na drugi dzień przejęło ją od nas towarzystwo energetyczne, a na trzeci dzień zabrali nam ją Sowieci. Ja występowałem do władz radzieckich, by wyłączali światło u Niemców, ale Rosjanie wyłączali tylko u Polaków. Gdy my się zwracamy, to Moskale nas wypędzają...”.

Prawdziwą grozę wśród urzędników musiał budzić również widok wynędzniałych, polskich osadników, którzy tygodniami koczowali w prowizorycznym namiotowym miasteczku powstałym koło dworca, czekając na wskazanie miejsca przesiedlenia.


Stolica? A jednak...

Stanisław Piaskowski oraz ekipa jego współpracowników przenieśli się do Wrocławia 15 października 1945 roku. Władze wojewódzkie pojawiły się w Legnicy ponownie w 1975 roku, tym razem jednak została ona stolicą nowo utworzonego województwa, które powstało z części województwa wrocławskiego i zielonogórskiego. Wrocławskie i legnickie ponownie połączyła również postać wojewody. W latach 1975–1979 funkcję tę pełnił Janusz Owczarek. Od 1979 roku był on wojewodą wrocławskim.

dr Joanna Hytrek-Hryciuk
historyczka
History in progress