13 listopada: O wrocławskim pogotowiu ratunkowym

Na kiedy można datować początki wrocławskiego pogotowania ratunkowego? Na 13 listopada 1775 roku. To właśnie wtedy, 245 lat temu, we Wrocławiu ogłoszony został edykt króla Fryderyka II dotyczący „prędkiego ratowania w nagłych wypadkach zaginionych w wodzie, albo jakimkolwiek sposobem o utratę życia przewiedzionych osób”. Nadawał on ratownictwu status prawny i zobowiązywał każdego poddanego do udzielania pierwszej pomocy poszkodowanemu w wypadku, polecając np. stosowanie metody sztucznego oddychania „usta-usta”. Jak wyglądał system ratownictwa przed II wojną światową? Jak rozwijało się pogotowie ratunkowe w powojennym Wrocławiu?


Wrocławskie pogotowie ratunkowe w akcji, 1973 rok. Fot. Zbigniew Nowak,
zbiory Ośrodka „Pamięć i Przyszłość”


Wydany przez króla Prus dokument miał nie tylko duże znaczenie w rozpowszechnianiu zasad nowoczesnego ratownictwa, ale także pewną wymowę polityczną ze względu na wydanie go w zaborze pruskim także w języku polskim, którym posługiwała się wówczas znaczna część poddanych pruskiego władcy. Na uwagę zasługuje również to, że w zakończeniu poszczególnych rozdziałów edyktu znalazły się ujęte w paragrafy rozporządzenia nadające ratownictwu status prawny. Co ciekawe, bardzo szczegółowo omówiono metody i technikę ratowania tonących.

W drugiej połowie XVIII wieku w wielu krajach Europy pojawiły się organizowane przez ochotników i wspomagane przez władze miejskie tzw. posterunki opatrunkowe. Rozmieszczano je przy placach publicznych oraz zbiornikach wodnych. W razie nagłych wypadków do punktów tych wzywano miejscowych lekarzy. Stopniowo zaczęto wydawać pierwsze przepisy prawne, podobne do wspomnianego edyktu Fryderyka II, które regulowały zasady udzielania pierwszej pomocy. Coraz sprawniej działające punkty pierwszej pomocy pozwoliły na ratowanie życia wielu tysiącom osób, których w innym przypadku w wyniku doznanych urazów czekałaby śmierć. Poszkodowanym udzielano doraźnej pomocy na miejscu wypadku lub przewożono ich do najbliższego szpitala.

W 1863 roku Henryk Dunant założył Międzynarodowe Towarzystwo Czerwonego Krzyża, którego godło – czerwony krzyż na białym polu – przyjęło wiele organizacji ratowniczych na świecie. W drugiej połowie XIX wieku zaczęły powstawać stałe stacje ratownictwa medycznego. Pierwsze z nich uruchomiono w Nowym Jorku, a pierwsza taka stacja w Europie pojawiła się w Wiedniu. Na ziemiach polskich pierwsze pogotowie uruchomiono 6 czerwca 1891 roku w Krakowie. Po odzyskaniu niepodległości stacje pogotowia ratunkowego działały już w większości dużych miast polskich. W 1919 roku powstało Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża, które prowadziło nauczanie w zakresie pierwszej pomocy. W 1926 roku rozpoczął działalność Polski Komitet Ratowniczy.

Po zakończeniu II wojny światowej na mocy uchwały Rady Ministrów w całym kraju zaczęły powstawać państwowe jednostki doraźnej pomocy leczniczej. Wrocławskie Pogotowie Ratunkowe rozpoczęło działalność 8 grudnia 1948 roku przy Szpitalu Polskiego Czerwonego Krzyża przy ul. Poniatowskiego 2. Jednostka ta posiadała pięć zespołów wyjazdowych, a po organizacyjnym usamodzielnieniu się w czerwcu 1949 roku jednostka przeniosła się do nowej siedziby przy ul. Mikołaja Reja 13. W tym czasie wzrosła też liczba karetek i zwiększyła się obsada dyżurna do siedmiu zespołów. W 1952 roku powołano Wojewódzką Stację Pogotowia Ratunkowego we Wrocławiu i Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego we Wrocławiu. W tym samym czasie powstał we Wrocławiu jeden z Zespołów Lotnictwa Sanitarnego. W latach 60. w związku wzrastającymi potrzebami Wrocławia zwiększono liczbę zespołów wyjazdowych do szesnastu, a karetki zostały wówczas zradiofonizowane. We wrześniu 1964 roku w ramach Miejskiej Stacji Pogotowia Ratunkowego powstał Oddział Urazowo-Ortopedyczny. W kwietniu 1968 roku zostały utworzone pierwsze dwa w Polsce zespoły reanimacyjne z obsadą lekarzy anestezjologów. Pierwszy zespół obsługiwał mieszkańców Wrocławia, drugi województwa wrocławskiego. 1 kwietnia 1974 roku z połączenia Miejskiej i Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego powstał Dolnośląski Zespół Stacji Pogotowia Ratunkowego z siedzibą przy ul. Traugutta 112 we Wrocławiu, a w kolejnych latach podstacje dzielnicowe pogotowia. W 1982 roku główną siedzibą wrocławskiego pogotowia stał się nowy obiekt przy ul. Ziębickiej 34/38.  1 lipca 1993 roku powołana została Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego we Wrocławiu. W jej skład weszło sześć podstacji pogotowia. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej – Pogotowie Ratunkowe  we Wrocławiu – powstał 1 marca 2000 roku.

dr Krzysztof Popiński
historyk
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu