11 grudnia: Wielka Czwórka Szacha we Wrocławiu

W szary zimowy wieczór 11 grudnia 1955 roku, kiedy terror stalinowski chylił się ku końcowi, we Wrocławiu zorganizowano barwny koncert Czwórki Szacha z Warszawy. Mająca bogaty repertuar Czwórka zazwyczaj występowała także z wieloma znanymi gwiazdami. Tym razem także nie zabrakło związanych z tym emocji. We Wrocławiu u ich boku na scenie pojawiła się m.in. piosenkarka Marta Mirska (właśc. Alicja Nowak-Reiniger), która znana była z popularnego utworu Zakochana radiostacja (1949 rok). Wydarzenie to uświetnił swoją obecnością konferansjer Stanisław Cewiński. Publiczność bardzo ciepło przyjęła muzyków i nagrodziła burzliwymi owacjami.


„Czwórka Szacha", Fot. staremelodie.pl


Czwórka Szacha to zespół muzyczny, który powstał przy Konserwatorium Muzycznym już w sierpniu 1944 roku podczas najgorszych walk powstańczych w okupowanej Warszawie. Inicjatorem grupy był Stefan Śledziński, pedagog i muzykolog w warszawskim Konserwatorium Muzycznym oraz major kapelmistrz Wojska Polskiego. W czasie powstania warszawskiego pełnił on służbę pod pseudonimem „Orzechowski” w sztabie Obwodu I Śródmieście Armii Krajowej. W pierwszy skład zespołu weszli wybitni muzycy, m.in.: Andrzej Kacperczyk, Aleksander Klonowski, Edward Pawlak i oczywiście Henryk Szachnowski. Ten ostatni został kierownikiem muzycznym. Ciekawostką jest to, że właśnie od pierwszego członu jego nazwiska wzięła się nazwa całego składu.

Henryk Szachnowski był ciekawą osobowością, wnosił dużo energii, wiedzy i pomysłów do twórczości kwartetu. Był głównym aranżerem, kompozytorem i śpiewakiem. Pasją jego życia była muzyka wielogłosowa. W początkach działalności Henryk Szachnowski z kwartetem wchodzili w skład powstańczego zespołu symfoniczno-rozrywkowego prowadzonego przez wspomnianego wcześniej profesora Stefana Śledzińskiego. Szachnowski pełnił trzy funkcje: podczas koncertów występował m.in. jako tubista, kontrabasista i oczywiście główny tenor.


„Chór Szacha", zdjęcie z czasopisma „Radio i świat" nr. 35 z 1949 roku,
Fot. staremelodie.pl


Zespół zasłynął graniem ku pokrzepieniu serc powstańców Warszawianki, nie bacząc na to, że w każdym momencie muzyków mogła dosięgnąć nieprzyjacielska kula. Częste wybuchy granatów w pobliżu tylko na chwilę przerywały ich występy, które ogromnie poruszały słuchaczy. Co ważniejsze, Czwórka Szacha wielokrotnie występowała na antenie Powstańczej Radiostacji Błyskawica, śpiewając i grając piosenki z repertuaru powstańczego.

Bezpośrednio po upadku powstania warszawskiego Henryk Szachnowski trafił do niewoli. Tym samym działalność zespołu została zawieszona. Kolejny skład stworzył, przebywając w szpitalu dla polskich jeńców wojennych w Zeithain (Saksonia) w pobliżu Drezna. Nie obawiał się możliwych represji ze strony strażników niemieckich. Kwartetowi wokalnemu akompaniował tam wybitny gitarzysta Stanisław Domański. W tym okresie odbyło się ponad 80 koncertów, które grano w pełnej konspiracji ku radości tamtejszych pensjonariuszy.

Po zakończeniu działań wojennych Henryk Szachnowski powrócił do Warszawy. W zniszczonym mieście udzielał się jako prezes Bratniej Pomocy Studentów przy Konserwatorium Muzycznym. Był także jednym z pomysłodawców sprowadzenia do Polski serca Fryderyka Chopina. Razem ze studentami konserwatorium postanowił reaktywować kwartet. W tym celu nawiązał współpracę z Wydziałem Kultury miasta stołecznego Warszawy, a następnie z Organizacją Koncertową o nazwie „Artos”, pod auspicjami której ze swoim zespołem Czwórka Szacha odbywał długie trasy koncertowe po całej Polsce – „jak kraj długi i szeroki”.

Pierwszy okres powojenny przełomu lat 40. i 50. XX wieku był bardzo trudny dla artystów, jeżeli chodzi o zarobki, ale zasłuchane, pełne radości twarze i gromkie oklaski rekompensowały wszystkie problemy dnia codziennego. Przez zespół przewinęło się wielu śpiewaków i artystów m.in.: Jerzy Cwil, Adolf Kot, Jerzy Rejner, Andrzej Stockinger, Tadeusz Szymanowski, Józef Wiśniewski.

Czwórka Szacha pod niezmiennym kierownictwem Henryka Szachowskiego dorobiła się ośmiu pełnych półtoragodzinnych recitali o bogatej, różnorodnej treści. Uniwersalizm odbiorców kwartetu wynikał z bogatego repertuaru zespołu skierowanego zarówno do dorosłych, jak i do dzieci. Czwórka Szacha występowała także w radiu, w telewizji, a nawet w dubbingach filmowych, teatrach. Współpracowali np. z Teatrem Stara Prochownia. W 1967 roku Henryk Szachnowski we współpracy z Klubem Rewelersów Polskich zorganizował pierwszy Festiwal Rewelersów Polskich w wielkiej sali koncertowej Filharmonii Narodowej. Wzięło w nim udział blisko 11 zespołów.

W ciągu 38 lat działalności zespół dał blisko 3,5 tysiąca koncertów, ostatni został zorganizowany w 1978 roku. Szachnowski zmarł 17 lipca 1982 roku, pozostawiając po sobie znane i lubiane przez melomanów piosenki: Ochotnicza straż pożarna z Kapuścina, Pieśń Flisaków czy tez lubiane przez dzieci Pluszowe niedźwiadki.

Piotr Wilkowski
specjalista ds. obsługi publiczności
Dział Obsługi Centrum Historii Zajezdnia