9 grudnia: Z Breslau do Gross Rosen. Burmistrz Karl Mache

W podwrocławskiej Deutsch Lissa, czyli dzisiejszej Leśnicy, 9 grudnia 1880 roku na świat przyszedł Karl Mache. Kim był człowiek, który karierę piekarza i cukiernika zamienił na politykę i w latach 1930–1933 był burmistrzem Wrocławia? Dlaczego w czasie II wojny światowej trafił do obozu koncentracyjnego Gross Rosen?


Ratusz we Wrocławiu, elewacja wschodnia, Fot. domena publiczna


Czy rodzice małego Karla Mache mogli podejrzewać, w jak trudnym okresie ich syn będzie jednym z włodarzy Wrocławia? Raczej nie, bo początkowo nic nie wskazywało, że wybierze taką drogę. O nim i o jego rodzinie wiadomo, niestety, niewiele.

Urodzony w Leśnicy, która dopiero w 1928 roku została włączona w granice miasta, uczył się w jednym z wrocławskich gimnazjów. Pracował jako piekarz i cukiernik, a mając 20 lat zaangażował się w działalność związków zawodowych. Najpierw pełnił funkcję prezesa wrocławskiego oddziału Związku Piekarzy, a następnie szefa regionalnego tej organizacji w Magdeburgu. Polityką zaczął się interesować w wieku 21 lat. Mając lewicowe poglądy, w 1901 roku wstąpił do Niemieckiej Partii Socjaldemokratycznej. W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej. Walczył na froncie, gdzie odniósł rany.

Po wojnie przez krótki czas był radnym w Magdeburgu, po czym powrócił do Wrocławia. W historii Niemiec był to nowy, trudny okres. Do głosu dochodziły organizacje lewicowe domagające się głębokich i daleko idących zmian. W marcu 1919 roku nowym nadburmistrzem Wrocławia został Otto Wagner, a Radę Miejską Wrocławia czekały nowe wyzwania związane z przekształceniami ustrojowymi i gospodarczymi, a także staraniami mającymi na celu poprawę sytuacji mieszkańców miasta. Od 1919 roku Karl Mache był sekretarzem wrocławskiej organizacji SPD, a od 1924 okręgu Śląska Środkowego i Górnego. Będąc aktywnym działaczem związkowym i lewicowym politykiem, z ramienia swojej partii dostał się do Rady Miejskiej Wrocławia, której członkiem był w latach w latach 1919–1933. Za rządów Wagnera pełnił funkcję burmistrza przez trzy lata – od 1930 do 1933 roku. W politykę zaangażował się także na wyższym szczeblu: w latach 1921–1933 był członkiem Śląskiego Sejmu Krajowego (Provinziallandtag), a w latach 1928–1930 także posłem do izby niższej Parlamentu Niemiec (Reichstag). Pełnił również funkcję prezesa miejscowego pracowniczego zakładu ubezpieczeń społecznych.

Urzędowanie Karla Machego jako burmistrza przypadło na bardzo trudny czas. Miasto starało się rozbudowywać, jednocześnie coraz większy krąg zwolenników zdobywała sobie NSDAP – organizacja kierowana przez Adolfa Hitlera. W 1933 roku po przejęciu władzy przez narodowych socjalistów zarówno Karl Mache, jak i inni działacze o poglądach lewicowych, zostali uznani za politycznych przeciwników nowego reżimu. Trafił do nowo utworzonego obozu koncentracyjnego na Tarnogaju, gdzie przetrzymywano go od marca do grudnia 1933 roku.

Za swoje poglądy i wcześniejszą działalność polityczną był prześladowany już do końca życia. Dnia 22 sierpnia 1944 roku ponownie został aresztowany. Tym razem osadzono w obozie koncentracyjnym Gross Rosen (Rogoźnica), gdzie zmarł prawdopodobne na zawał serca 19 października 1944 roku.

dr Krzysztof Popiński
historyk
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu