5 października: Nobel, ekonomia i Wrocław, czyli o Reinhardzie Seltenie

Reinhard Selten – niemiecki ekonomista uhonorowany nagrodą Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii „za pionierską analizę stanów równowagi w teorii gier niekooperatywnych” - urodził się we Wrocławiu 5 października 1930 roku. Był ostatnim żyjącym noblistą pochodzącym z Wrocławia.

Pod koniec II wojny światowej nastoletni Reinhard Selten wraz z rodziną ewakuował się z Wrocławia do Melsungen w Hesji, gdzie w latach 1947–1945 uczęszczał do szkoły średniej. Później studiował matematykę na Uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem, gdzie następnie obronił doktorat z matematyki. W latach 1967–1968 wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a w 1969 r. rozpoczął pracę jako wykładowca na uniwersytetach niemieckich. W 1970 r. opublikowana została jego rozprawa habilitacyjna. Od 1972 r. wykładał na Uniwersytecie w Bielefeld, a następnie od 1982 r. na Uniwersytecie w Bonn, gdzie uzyskał tytuł profesora nauk ekonomicznych.

Choć z wykształcenia był matematykiem, to zawsze interesował się również ekonomią i naukami społecznymi, a nawet przyrodniczymi. W swojej pracy naukowej zajmował się między innymi tzw. teorią gier, czyli działem matematyki zajmującym się badaniem optymalnego zachowania w przypadku konfliktu interesów ludzi, firm, czy zwierząt. Przyporządkowując uczestnikom pewne wartości liczbowe, teoria gier bada, jakie strategie powinni wybrać gracze, żeby osiągnąć najlepsze wyniki. Selten wprowadził do teorii gry pojęcie równowagi doskonałej. Można ją stosować w bardzo wielu grach z niepełną informacją, w których gracze bądź podejmują część decyzji jednocześnie, bądź w pewnych sytuacjach nie wiedzą, jakie decyzje wcześniej podjęli inni gracze. Jest to sytuacja często występująca w praktyce życia ekonomicznego.

Uznanie świata nauk przyniosły mu prace nad tzw. ograniczoną racjonalnością. Selten uznawany jest za jednego z ojców ekonomii eksperymentalnej prowadzącej doświadczenia laboratoryjne, w których badane osoby rozgrywają gry wymagające od nich podejmowania decyzji natury ekonomicznej.

Przydatność teorii gier dla ekonomii, polityki, czy wojskowości nie podlega dziś wątpliwości, jednak Reinhard Selten – jako jeden z pierwszych – stosował ją od lat 80. również do objaśnienia zjawisk związanych z ewolucją przyrodniczą. Jest np. współautorem pracy o konkurencji między kwiatami o zapylenie przez owady.

W 1994 r. za osiągnięcia w dziedzinie teorii gier otrzymał wspólnie z Johnem Harsanyim i Johnem Nashem Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii. Dwa lata później, w 1996 r. został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego (obecnie Uniwersytet Ekonomiczny) we Wrocławiu. Odbierając to najwyższe w środowisku akademickim wyróżnienie, odwiedził Wrocław po raz pierwszy od czasu ucieczki podczas wojny. Będąc już emerytowanym profesorem, często gościł w Polsce, między innymi jako popularyzator języka esperanto. Zmarł w Poznaniu 23 sierpnia 1996 r. i tam został pochowany.


dr Krzysztof Popiński
historyk
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu