Badania naukowe


Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” realizuje projekty badawcze, publikuje wydawnictwa naukowe, organizuje konferencje, debaty i seminaria dotyczące najnowszej historii Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Ziem Zachodnich i Północnych po 1945 r. – w tym historii Wrocławia i Dolnego Śląska. Istotnym elementem działalności, realizowanym przez Dział Badawczy Ośrodka jest gromadzenie autobiograficznych relacji świadków historii i uczestników historycznych wydarzeń. Liczące ponad tysiąc wielogodzinnych nagrań Archiwum Historii Mówionej stanowi cenny zasób unikatowych źródeł, wykorzystywanych w projektach Ośrodka oraz udostępniany w Centrum Dokumentacyjnym wszystkim zainteresowanym przeszłością.

Ośrodek od początku swej działalności angażuje się w rozwój i upowszechnianie metodologii historii mówionej (oral history) w badaniach nad przeszłością i dokumentacji wspomnień odchodzących pokoleń. Od 2011 r. wspiera dyskusję naukową, upowszechnia wyniki najnowszych badań prowadzonych w obszarze oral history w Polsce i za granicą oraz udostępnia krytyczne edycje źródeł historii mówionej, wydając czasopismo naukowe „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej” (dostępne w formie drukowanej i cyfrowej na stronie www.wrhm.pl). Specjaliści z Działu Badawczego Ośrodka prowadzą cykliczne (przynajmniej dwa razy do roku) warsztaty historii mówionej oraz wykłady i prezentacje dla pracowników instytucji kultury realizujących projekty historii mówionej, członków organizacji pozarządowych dokumentujących (nie tylko) lokalną historię, a także studentów i doktorantów wykorzystujących relacje świadków historii w swoich badaniach. W ramach współpracy z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, na kierunku historia w przestrzeni publicznej, prowadzimy też kurs historii mówionej, a badania akademickie wspieramy grantami i programami stypendialnymi dla młodych badaczy, a od 2021 r. również organizując wraz z Polskim Towarzystwem Historii Mówionej konkurs na najlepsze prace licencjacką i magisterską z wykorzystaniem historii mówionej.

Ośrodek dysponuje też biblioteką o profilu naukowym, której zasób – powiększany na bieżąco o najnowsze publikacje, przede wszystkim na temat historii Ziem Zachodnich i Północnych oraz historii Wrocławia – jest udostępniany na miejscu wszystkim zainteresowanym.

„Wrocławski bunt 1980”

Projekt w toku. Badania nad przebiegiem i okolicznościami strajku solidarnościowego z sierpnia 1980 r. we Wrocławiu zostały zainicjowane tuż przed 40. rocznicą tego wydarzenia. Początkowo koncentrowano się na sytuacji w zajezdni autobusowej nr VII we Wrocławiu, jako siedzibie Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Obecnie badania obejmują cały strajkujący Wrocław, a prowadzone są w oparciu o dokumenty archiwalne oraz relacje świadków i uczestników tych wydarzeń. Projekt realizuje Kamil Borecki ([email protected]).


„Elity Wrocławia”

Projekt w toku. Celem projektu jest zebranie relacji Wrocławian, którzy – pełniąc w ostatnich dekadach rozmaite funkcje publiczne w obszarze samorządności, nauki, kultury i sportu – mieli realny wpływ na życie miasta i jego mieszkańców. Projekt realizuje dr Ewa Maj ([email protected]).


„Wrocławskie Tysiąclatki”

Projekt w toku. Celem projektu jest analiza procesu realizacji we Wrocławiu programu budowy szkół-pomników 1000-lecia Państwa Polskiego w oparciu o dokumenty archiwalne, projekty architektoniczne, dokumenty życia społecznego i relacje świadków historii (projektantów, dawnych dyrektorów i nauczycieli tych szkół oraz uczniów). Projekt realizuje Marcin Musiał (marcin.musiał@zajezdnia.org).
Więcej informacji: Tysiąclatki


„Szczypiorniak we Wrocławiu”

Projekt w toku. Projekt badawczy dotyczący sekcji piłki ręcznej Wojskowego Klubu Sportowego „Śląsk” Wrocław, którego celem jest zebranie relacji zawodników reprezentujących barwy WKS w latach 60., 70. i 80. XX w., ukazanie historii tego wielokrotnego Mistrza Polski z osobistej perspektywy szczypiornistów, a także pozyskanie archiwaliów dotyczących działalności zespołu. Wśród zarejestrowanych ikon tej wrocławskiej sekcji sportowej znalazły się relacje: Jana Milewskiego, Alfreda Wrzeskiego, Antoniego Turkiewicza, Piotra Ruśnioka, Andrzeja Michalaka, Bogdana Kowalczyka, Antoniego Przybeckiego, Bogdana Falęty, Andrzeja Sokołowskiego, Piotra Czaczki, Włodzimierza Frąszczaka oraz Ryszarda Koniecznego. Efekty projektu zostaną zaprezentowane w monografii autorstwa Ewy Maj, której publikacja jest zaplanowana na 2022 r. Projekt realizuje dr Ewa Maj ([email protected]).


„Doświadczenie II wojny światowej w relacjach historii mówionej”

Projekt w toku. Projekt badawczy realizowany w ramach szerszego projektu „Wrocław i Falstadt nie zapomną”, ma na celu zebranie kilkudziesięciu relacji historii mówionej Polaków, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli różnych aspektów totalitarnej opresji ze strony okupantów, w szczególności deportacji i pracy przymusowej. Zespołem realizującym projekt kieruje dr Katarzyna Bock-Matuszyk ([email protected]).


„Listy Milenijne” (2018–2021)

W ramach projektu w kilkudziesięciu archiwach w Polsce i za granicą przeprowadzono badania naukowe na temat listów-zaproszeń, wystosowanych w 1965 r. przez polski episkopat do episkopatów Europy i Świata na obchody Millenium Chrztu Polski. Efektem projektu jest monografia autorstwa Wojciecha Kucharskiego, Listy Milenijne, Wrocław 2021, zawierająca m.in. krytyczną edycję i faksymile wszystkich odnalezionych listów-zaproszeń.
Projekt dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017–2022.


„Region czy regiony? Ziemie Zachodnie i Północne (1945–1989)” (2019–2020)

Projekt badawczy instytucji zrzeszonych w Sieci Ziem Zachodnich i Północnych (www.szzip.pl), zrealizowany przez zespół 30 specjalistów, reprezentujących rozmaite dyscypliny nauk humanistycznych, którego celem było poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o to, czy (a jeśli tak, to pod jakim względem) ziemie przyłączone do Polski w następstwie II wojny światowej tworzą jeden, spójny region czy też raczej zbiór mniejszych regionów, połączonych historycznym doświadczeniem powojennej wymiany ludności.
Wyniki badań zostaną zaprezentowane w wieloautorskiej monografii naukowej pod redakcją dr. hab. Wojciecha Kucharskiego, której publikację zaplanowano na 2022 r.


„100 100-latków na 100-lecie” (2017–2020)

Celem projektu było zebranie 100 relacji historii mówionej przedstawicieli najstarszego pokolenia Polaków, tj. osób urodzonych w 1923 r. i wcześniej, a następnie próba ukazania ostatnich 100 lat historii Polski, z perspektywy tych, którzy to stulecie przeżyli. Efektem projektu była plenerowa wystawa Rówieśnicy Niepodległej (prezentowana również online: LINK) oraz publikacja Rówieśnicy Niepodległej. Sto lat historii Polski z perspektywy najstarszych Polaków, red. K. Bock-Matuszyk, E. Maj, A. Paprot-Wielopolska, Wrocław 2020 r.
Projekt dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017–2022.


„Grant Oral History” (2011–2019)

Cykliczny projekt, mający na celu dofinansowanie badań naukowych prowadzonych przez młodych badaczy z wykorzystaniem źródeł historii mówionej na tematy związane z przeszłością i teraźniejszością Ziem Zachodnich i Północnych. W ramach przyznanych mikrograntów naukowcy rejestrują określoną liczbę relacji, które zasilają Archiwum Historii Mówionej Ośrodka, a nagrywającym służą do realizacji ich celów badawczych. Projekt został czasowo zawieszony ze względu na epidemię covid-19.

„Historia mówiona pogranicza”

Wrocław, Polska, 7–8 czerwca 2022 r.

Pogranicze – zarówno w rozumieniu geograficznym i administracyjnym, jak i społeczno-kulturowym
– jest szczególnego rodzaju obszarem doświadczania kontaktu z innym, odrębnym, obcym;
przestrzenią koegzystencji, współpracy, ale i konfliktu. Pogranicze wskazuje na istnienie granicy
– realnej bądź wyobrażonej, jednak zawsze wpływającej na tych, którzy żyją w jej pobliżu, bez względu na to, czy na co dzień granicę tę dostrzegają. Celem konferencji jest próba refleksji nad uchwytną w relacjach historii mówionej specyfiką życia na rozmaicie rozumianych pograniczach Europy i Świata
– zarówno tych „odwiecznych”, jak i tych, które powstały w XX wieku w wyniku globalnych i lokalnych konfliktów, skutkujących m.in. zmianami granic administracyjnych i migracjami ludności.

Zapraszamy do prezentacji badań wykorzystujących źródła i metodologię oral history do analizy m.in. następujących zagadnień:
● dom/życie codzienne w pobliżu granicą,
● nowe i dawne pogranicza,
● doświadczenie życia na styku regionów,
● ludzie pogranicza,
● granice wyobrażone (kultur, światopoglądów, pokoleń, tożsamości etc.),
● pamięć i dziedzictwo pogranicza.
Jednocześnie organizatorzy pragną zaprosić do szczególnego namysłu nad samą historią mówioną,
jako metodą badawczą wykorzystywaną przez reprezentantów różnych dyscyplin, a przez to niejako
sytuującą się na pograniczu różnych nauk.

ZGŁOSZENIA
Konferencja odbędzie się w języku polskim i angielskim (z tłumaczeniem symultanicznym).
Zgłoszenia w języku polskim lu bangielskim prosimy wysyłać zap ośrednictwem formularza do 13
lutego 2022 roku.
Abstrakt powinien uwzględniać zakres wykorzystania źródeł i/lub metodologii
historii mówionej oraz bezpośrednie odniesienie do tematu konferencji.


O przyjęciu zgłoszenia Organizatorzy poinformują Prelegentów do końca lutego 2022 r. Prelegenci
zostaną poproszeni o przesłanie roboczej wersji swojego wystąpienia do 10 maja 2022 r., a tekstów
do druku do 31 lipca 2022 r. Organizatorzy przewidują publikację tekstów z konferencji we „Wrocławskim Roczniku Historii Mówionej” oraz wynagrodzenie dla Autorów artykułów przyjętych
do druku.

Konferencji będzie towarzyszył walny zjazd członków Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej.



Organizator: Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”
Partner: Centrum Archiwistyki Społecznej
Patronat: „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, Polskie Towarzystwo Historii Mówionej
KONTAKT: [email protected]


Zespół badawczy

dr hab. Wojciech Kucharski

– historyk i archeolog, doktor nauk humanistycznych. Zajmuje się historią średniowiecza i czasów najnowszych, szczególnie religijnością, historią Kościoła i relacjami dyplomatycznymi PRL ze Stolicą Apostolską, historią codzienności, metodologią oral history. W swoim dorobku ma kilka monografii, z których najważniejsze to: „Beatus Ceslaus natonie Polonus. Dzieje kultu błogosławionego Czesława”, Kraków 2012; „Komuniści i Watykan. Polityka komunistycznej Polski wobec Stolicy Apostolskiej 1945 – 1974”, Warszawa 2019. Autor opracowań dotyczących historii orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 r. Założyciel „Wrocławskiego Rocznika Historii Mówionej”. W oparciu o metodę historii mówionej zrealizował i nadzorował szereg projektów badawczych dotyczących powojennych losów Dolnego Śląska. Zastępca redaktora w „Śląskim Kwartalniku Historycznym Sobótka”. Członek Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej oraz Rady Naukowej Instytutu Śląskiego w Opolu.

Adres e-mail: [email protected]

ORCID iD: 0000-0002-1599-5659

dr Katarzyna Bock-Matuszyk

– historyk, doktor nauk humanistycznych, absolwentka Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego, kierownik Działu Badawczego Ośrodka „Pamięć i Przyszłość”, redaktor naczelna „Wrocławskiego Rocznika Historii Mówionej”, vice-prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej.

Adres e-mail: [email protected]

ORCID iD: 0000-0003-4693-1460

Kamil Borecki

– Historian, PhD student of Stationary Doctoral Studies in Historical Studies at the University of Wrocław and senior specialist in the Research Department at the “Remembrance and Future” Centre. He is interested in the political and social history of the Second Polish Republic and People’s Poland as well as topics related to anti-communism – combating communist influence in the territory of the Second Polish Republic; the attitude of the National Democrats and other political parties to communist ideology; and the activities of the Wrocław opposition in the 1970s and 1980s. He was historical consultant for the play entitled “Spólnota” staged by the Układ Formalny Theatre.

Adres e-mail: [email protected]

ORCID iD: 0000-0003-1502-0357

dr Ewa Maj

– amerykanistka, absolwentka historii Uniwersytetu Wrocławskiego, doktor nauk humanistycznych. Zajmuje się historią dyplomacji polskiej w okresie PRL, a także prowadzi badania nad historią mówioną. Główny specjalista w Dziale Badawczym Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” i zastępczyni redaktor naczelnej „Wrocławskiego Rocznika Historii Mówionej”. Studentka i pasjonatka psychologii.

Adres e-mail: [email protected]

ORCID iD: 0000-0002-0015-4523

Marcin Musiał

– absolwent historii i historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim, doktorant w Zakładzie Historii Śląska w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, pracownik Działu Badawczego Ośrodka „Pamięć i Przyszłość”. Swoje zainteresowania badawcze koncentruje wokół historii kultury, zaś w ramach dysertacji bada proces kształtowania tożsamości organizacyjnej śląskich franciszkanów reformatów w okresie nowożytnym.

Adres e-mail: [email protected]

ORCID iD: 0000-0001-8661-9290

Marek Szajda

– absolwent historii i etnologii w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Studium Kultury i Języków Żydowskich Uniwersytetu Wrocławskiego. Studiował także w Krakowie, Tel Awiwie i Jerozolimie. Doktorant w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Interesuje się historią i kulturą Żydów, najnowszą historią Polski, dziejami Śląska, regionalistyką oraz historią mówioną. Członek redakcji „Wrocławskiego Rocznika Historii Mówionej” oraz sekretarz redakcji „Rocznika Jeleniogórskiego”. Współautor i redaktor książek: „Wielka Wojna w cieniu Karkonoszy” (2018), „Pamięć o szkole i mieście” (2018), „Jelenia Góra i region Karkonoszy w XX wieku” (2019).

Adres e-mail: [email protected]

ORCID iD: 0000-0002-1938-6762